سه شنبه 02 بهمن 1397
تاریخ انتشار : 18 آذر 1397 - 13:16:01
آب محور آمایش سرزمین
آب محور آمایش سرزمین
روزنامه قانون نوشت: ایران کشور "ترین" هاست بخشی از ترین ها واقعی، بخشی اسطوره ای وخیالی است. مردمان ایران در باور خود دوست دارند بهترین ها ،خوبترین ها ،عالی ترین ها و....باشند . اما تا درعمل چه باشند؟
 
مهمترین "ترین" هایی که این روزها در فضای جامعه ایران دست بالا را دارند از جنس منفی گویی و بد بینی هستند توگویی مردمان ایران(از جمله خود من ) از صبح تا شام در حال انجام مسابقه باهمیم .
 
همه اش از مشکلاتی که بر کشور باریده وتنگناهایی که حصار کشور  شده حرف می زنیم از بی آبی ،بحران خشکسالی، مهاجرت،تغییراقلیم،گرد وغبار ،بی بارشی ،گرانی ، تورم ، مشکلات فرهنگی ، اجتماعی و دهها درد دیگر صدای وامصیبتای مان همیشه بلند است. هر روز که جراید وفضای مجازی وخبرها را می خوانیم هرکدام در حال پخش خبری است که گوشه ای از بدبختی کشورمان را نشان وعریان می کند . اما دریغ از کمترکسی که در این سال های پر درد و بی کس درمانی نشان مان دهد . 
 
مردمان ایران ما در طول چند هزار سال شکوفایی وتمدن شان تا همین یکی دو قرن پیش یکی از تاثیرگذاران اقوام بشری در تمدن انسانی وحیات برروی زمین بودند اما متاسفانه با حضور استعمار و دمیدن در آتش جهل وخرافات و هچنین افزایش هشت برابری جمعیتی که در یک قرن گذشته شاهد آن بوده ایم . ره سعادت خود را گم کرده ودر اکثر نقاط بی برنامه ای مدون وهمیشگی به روز مره گی پرداخته است و چون بنای زندگی اش را بر ندیدن افق های دور نهاده یکسره در حال آزمون و خطاست و مدام خط و ربط اش را عوض می کند بلکه بتواند چون گذشته به سعادت وکعبه آمال و آرزوهایش برسد . ملتی که روزگاری برچهل وچهار کشور جهان حکم می راند ، ملتی که مس را کشف کرد ، ملتی که برای اولین بار سوار براسب شد، ملتی که طبل عدالتش در همین زمان هم زبانزد جهانیان است؛ امروزحتی  برای خود نمی تواند برنامه ریزی کند. برای همین می بینیم که در جایی که آب نیست کارخانه می سازیم، در جایی که باران نمی بارد طرح توسعه اراضی کشاورزی آبی را پیش می بریم، درجایی که زمین بارور نمی شود آب اش می دهیم ،جایی که می شود کشت کرد خانه می سازیم، جایی که آب نداریم هندوانه می کاریم . جایی که آب نیست شهر می سازیم ،جایی که باران می بارد ویلا می سازیم ،جایی که هوا ندارد همه امکانات را در آن متمرکز می کنیم، جایی که باد می آید برج می سازیم، جایی که برج می سازیم باید درخت بکاریم، برای روستایی دوخانواره راهی می سازیم وسر راهش هزاران درخت راقطع می کنیم تازه پس از ساخت متوجه می شویم چون روستا مدرسه ندارد مردمانش به جایی دیگر کوچ کرده اند؛هزاران باید و نباید دیگر که همه را به اشتباه خواسته ویا ناخواسته انجام می دهیم ونتیجه اش می شود همین که ازصبح تا شام به نقل منفی گویی وبدبینی از کارهای مان بپردازیم.
 
الان چه داریم؟! طبیعتی نابود شده رودهامان خشک، تالابهامان بی آب، هوای مان گردوغباری ،خاکمان فرسوده،شهرهامان پر درد و پیکر اقلیم مان هم  خشک شده است.
 
در یک کلام با افزایش جمعیت کشور در یک قرن گذشته نیاز روز افزون به تامین مسکن،مواد خوراکی ،برداشت بیشتر از معادن و منابع طبیعی حضورمان را در طبیعت بیشتر نموده است که این حضور خود عامل تخریب ونابودی جنگلها،مراتع ورودخانه ها وکوههاو... بوده است.
 
 
 
آمایش سرزمین
 
آمایش سرزمین به ساختاری فضایی که برای رشدوتوسعه همگن سرزمینی با توجه به پتانسیل های موجود ومنابع طبیعی (همچنین جلوگیری از تخریب بیشتر و احیا و بازسازی طبیعت ) تدوین شده است.که برای همه ابعاد زندگی مردمان یک پهنه یا سرزمین راهکار و برنامه دارد.
 
 
 
آمایش سرزمین برمبنای سه اصل جمعیت ، سرمایه ، منابع طبیعی استوار است. برنامه ای بلند مدت است که برای همه  تنگناهای اجتماعی، طبیعی، اقتصادی، فرهنگی و...برنامه ای فضایی چیده شده است. آمایش، تلفیقی از سه علم اقتصاد، جغرافیا و جامعه شناسی است این یعنی برای توزیع متوازن همه منابع در یک سرزمین بدون آسیب رساندن به ساختار طبیعت برنامه ریزی شده است.
 
موضوع آمایش سرزمین در ایران در سال 1345 در موسسه مطالعات و تحقیقاتاجتماعی دانشگاه تهران با نوشتن مقاله ای تحت عنوان "تنظیم فضای اقتصادی کشور" پایه ریزی شد و در سال 1353 مرکز آمایش سرزمین تاسیس گردید.
 
برنامه ریزان  برای  مناطق یا نواحی که حائض شرایط همگن و برابر و امکان همسویی با هم و شرایط اقتصادی ، فرهنگی و اجتماعی یکسانی داشته باشند برنامه آمایش سرزمینی در نظر می گیرند البته وسعت سرزمین باید به نحوی باشد که اجرای آمایش بتواند در آن منشاء اثر قرار بگیرد.
 
نگاه به برنامه آمایش سرزمین در ایران بصورت مقطعی وگذرا و در حد شعار بوده است به طوری که پس از حدود پنجاه سال شورای عالی آمایش سرزمین درسال 1396کشور را به 9 پهنه آمایشی تقسیم نمود.
 
 
اگر در این همه سال به مقوله آمایش توجه می گردید وطرح های توسعه ای کشوردر همه ابعاد با این برنامه طراحی واجرا می شد و با تغییر مدیران سلیقه ای وهمچنین با فشار مسئولین محلی واستانی در گوشه ای از سرزمین کار برنامه ریزی مختل نمی گشت؛ دیگر امروز ما کاسه چه کنم به دست نگرفته بودیم وبا کشوری که منابع آن دچار  سیر نزولی گشته  و همگی دستخوش تغییر و تحول بنیادی شده و به طرز عجیبی رو به سوی نابود می روند، مواجه نبودیم .
 
استفاده وبهره برداری از کلیه امکانات ومنابع انسانی ،مالی و طبیعی  و سازماندهی مناسب فعالیت انسان در پهنه سرزمینی غایت اصلی تمام برنامه‌ریزی ها در سطوح مختلف است. یگانه اصل برای برنامه ریزان در بحث آمایش سرزمین داشتن اطلاعات جامعی درخصوص پراکندگی جمعیتی و جغرافیای انسانی است به نحوی که با نگاه به پراکندگی وتمرکز جمعیتی کشور در نقاط مختلف، متوجه مقدار توسعه وپیشرفت منطقه مزبور می شویم  استان تهران با سهمی حدود 8 / 0 درصد از کل مساحت کشور نزدیک به 17 درصد کل جمعیت را به خود اختصاص داده است. 43% از کل جمعیت کشور در پنج استان تهران، خراسان رضوی، اصفهان، فارس وخوزستان ساکن هستند. این درحالی است که استان های مذکور تنها نزدیک به 26 درصد از کل مساحت کشور را در اختیار دارند. در مقابل سهم جمعیت 20 استان کم جمعیت کشور حدود 30 درصد بوده است . همچنین استانهای مرزی در شرق ، جنوب شرقی و جنوب کشور (خراسان شمالی ، خراسان جنوبی ، سیستان و بلوچستان و هرمزگان) ، با وجود اینکه نزدیک به 27 درصد از مساحت کشور را به خود اختصاص داده اند، تنها 8 درصد از جمعیت کل کشور را درون خود جای داده اند.
 
با توجه به پراکندگی جمعیتی کشورنمایان می شود که توازن وتوزیع مناسبی در مناطق مختلف ایران انجام نشده است و این یعنی ما دچار فقدان استراتژی توسعه همگن هستیم.
 
امروزه که با تنش های مختلف آبی وخشکسالی در جای جای کشور دست به گریبان هستیم . برما هویدا شده که رکن رکین برنامه فضایی آمایش سرزمینی حول محور آب می گردد و ابتدا برای هرکاری وجود منابع آبی مناسب وکافی باید محور و اصل و موتور محرکه آمایش سرزمین باشد
 
وزارت نیروی دولت دوازدهم با نگاه پیشرو وهوشمندانه انش به همه مباحث توسعه ای بحث سازگاری با کم آبی را مطرح نمود.از آنجایی که علت العلل مشکلات کم آبی دروهله اول ناشی از عدم مدیریت مصرف صحیح در بخش های کشاورزی ،صنعت و... می باشد، برنامه آمایش سرزمینی را در اولویت قرار داده ودرحال بررسی ومطالعه وپس از آن اجرای طرح پایلوت اولیه در بعضی نقاط کشور است .بلکه بتواند در این رهگذر آب رفته را به جوی بازگرداند.
 
مسعود فرزاد کارشناس آب
 
نظر خود را ارسال نمائید

نام :
آدرس ایمیل :
نظر * :
كد امنیتی : *
 
اگر تصویر ناخواناست را کلیک کنید (اینجا)